MTL Bruxelles: André Cadere

De galerie MTL in Brussel is in 1970 opgericht door beeldend kunstenaar, romanist, kunstcriticus en theoreticus Fernand Spillemaeckers. MTL was het platform voor meer dan honderd tentoonstellingen, waaraan vooral de vertegenwoordigers van de conceptuele kunst van de jaren zeventig hun medewerking verleenden. Haast alle belangrijke kunstenaars van dat moment droegen tentoonstellingen bij aan de galerie: Sol LeWitt, Gilberto Zorio, Daniel Buren, André Cadere, Marcel Broodthaers en Jan Dibbets, tot Guy Mees, Hanne Darboven, John Baldessari en Robert Ryman.

Spillemaeckers publiceerde ook zes kunstenaarsboeken bij de tentoonstellingen:

- Stanley Brouwn (One step - 1x 100x, MTL Bruxelles 1971 oplage 250)
- Guy Mees (? MTL Bruxelles 1971)
- Adrian Piper (Talking to myself The Ongoing Autobiography of an art object Entretien avec moi-même L'Autobiographie évolutive d'un objet d'art, MTL Bruxelles 1974 oplage 250)
- Stanley Brouwn, (100.000 mm, MTL Bruxelles 1975 oplage 250)
- André Cadere (Présentation d'un travail Utilisation d'un travail, Hamburg / Bruxelles, Hossmann / MTL 1975 oplage 1000)
- Sol LeWitt (Squares with Sides and Corners Torn Off, MTL Bruxelles 1977)

In het werk combineerde André Cadere een gereduceerde sculpturale vormentaal met een conceptueel uitgangspunt waarmee het functioneren van het kunstsysteem in twijfel wordt getrokken – een werkwijze die in de jaren zeventig belangrijk was geworden voor een aantal conceptuele kunstenaars (o.a. Marcel Broodthaers en Daniel Buren).

Cadere kreeg in de jaren 1970 bekendheid met zijn 'Barres de bois rond'. Deze ronde houten stokken van diverse afmetingen werden door de kunstenaar met de hand vervaardigd. Ze bestaan uit in verschillende kleuren geschilderde, cilindrische schijven, waarvan de hoogte gelijk is aan de doorsnede en die volgens een wiskundig permutatieprincipe gerangschikt zijn waarbij één fout de gehele systematische volgorde verstoort. Cadere beschreef zijn stokken als 'Peier nture sans fin' – een 'schildering zonder einde', waarmee de grenzen van het medium opnieuw werden gedefinieerd en gebroken werd met traditionele manieren van kijken.

De vorm van de stok legt geen vast gezichtspunt op en is daardoor zeer mobiel. Dit mobiliteitsaspect speelt een belangrijke rol in de conceptuele aanpak van Cadere: in zijn 'promenades' liep de kunstenaar met de stok in de hand door de stad, en 'bezette' hij er openbare ruimtes mee om aan te tonen dat hij volledig onafhankelijk was zijn van institutionele kaders om zijn kunst te presenteren.

Het binnendringen in de kern van belangrijke galeries en zijn bestaan te bevestigen was één van zijn belangrijke doelen. Meestal onuitgenodigd verschijnt hij op openingen van tentoonstellingen van andere conceptuele kunstenaars. Als een parasiet presenteerde hij dan zijn stokken die hij op zijn schouder droeg of tegen de muur liet leunen. Hij trachtte met iedereen discussies aan te gaan over kunst en kunsttheorieën.

Een ander doel was er alles aan te doen om te laten zien wat hij doet. Hiertoe bezocht Cadere niet alleen openingen van tentoonstellingen maar droeg hij zo goed als voortdurend een werk met zich mee, door de stad, in de metro of naar een restaurant. Op deze wijze kon hij ook de galerie buiten zijn eigen muren laten treden. Zo bestond een tentoonstelling bij Galerie MTL uit een officieel aangekondigde wandeling van twee uur die in Parijs werd uitgevoerd op een tijdstip dat buiten de openingstijden van de galerie viel. Cadere benadrukte hiermee niet alleen de ruimtelijke en tijdelijke beperkingen van de gangbare galerie maar onderstreepte ook zijn eigen streven naar een volledig onafhankelijke kunst (bron: Van Abbemuseum, het collectieboek 2002 en Bonnefanten Museum 2008).

André Cadere
(titelpagina Présentation d'un travail Utilisation d'un travail)

In het kunstenaarsboek Présentation d'un travail Utilisation d'un travail gaat Cadere uitvoerig in op 'een presentatie van een werk ('Barres de bois rond') met behulp van een werk' (vrij vertaald). Het boekje bestaat volledig uit de tekst die door Cadere is overgenomen van zijn conferentie gehouden aan de Faculteit van Wijsbegeerte en Letteren aan de U.C.L. in Leuven te België.

Stanley Brouwn

100.000 mm. Brussel Gallery MTL 1975

fragment uit: 100.000 mm.

De Surinamer Stanley Brouwn woont en werkt sinds 1957 in Amsterdam en concentreert zich aanvankelijk op tekeningen en gedichten. In de vroege jaren zestig neemt hij deel aan Fluxus-manifestaties, maar hij beschouwt dit vroege werk als minder relevant. Het werk van Brouwn wordt tot de conceptuele kunst gerekend. Wanneer hij in 1961 willekeurige voorbijgangers vraagt om de weg uit te leggen, en om dit via een schets aan te duiden, zet hij die mensen er toe aan een beweging in hun verbeelding uit te voeren. Deze schetsen werden vervolgens door hem steeds van een stempel met bovenstaande titel voorzien en als kunstwerken gepresenteerd. Ook zijn deze schetsen in een kunstenaarsboek uitgegeven: This way Brouwn: 25-2-61 : 26-2-61 (Verlag Gebr. Konig ca. 1971). Vanaf 1971 gebruikt hij voor het meten en weergeven van afstanden zijn eigen stap, die hij altijd in verhouding plaatst tot het metrieke stelstel. Brouwn geeft maten en afstanden vorm in getallen- en woordreeksen, die o.a. als 'kunstenaarsboekjes' worden gepubliceerd.

Stanley Brouwn
(fragment uit: This way Brouwn 1971)

De meeste solotentoonstellingen van de kunstenaar gaan gepaard met kunstenaarsboeken, werken op zich, waarin de wereld uitgemeten wordt. Het werk van Brouwn is altijd ‘minimaal’ en onderzoekt het begrip ‘afstand’, op een op het eerste gezicht objectieve manier. Echter, door het hanteren van een uiterst persoonlijk maatsysteem (de sb-voet, de sb-el en de sb-stap) wordt ons universele maatstelsel geherdefinieerd door de ogen van de kunstenaar. Het is dus strikt persoonsgebonden. Leestekens, om de regels een variabele snelheid mee te geven of om duidelijk te maken dat een zin is afgelopen, komen evenmin voor. Zinnen lijken gehanteerd te worden als versregels: de dichter én Stanley Brouwn, mag zelf uitmaken hoe de taal aangewend wordt. De reguliere taalkundige regels zijn voor hem niet van toepassing (Metropolis M 2007/4).

Kunstenaarsboeken (selectie):

Het kunstenaarsboek Tatvan (München: Aktionsraum 1, 1970) gaat over de stad Tatvan in Turkije, het eindstation van een spoorlijntraject. Brouwn ondernam de reis tot aan het eindpunt. In dit boek wordt de afstand van een punt X tot Tatvan bepaald. Op de eerste pagina lezen we: X – Tatvan 1 km. Op de tweede pagina: X – Tatvan 1000 km. Per pagina wordt de afstand duizend maal vergroot, 25 pagina’s lang. Op de laatste pagina’s verandert het getal, met de onbevattelijke afstand (die 72 nullen bevat) in een decoratief patroon, wat de abstracte kwantiteit compenseert. Enerzijds heeft dit werk, met zijn absurde kwantiteiten, een typisch Fluxus-karakter aangezien het onduidelijk is of het au sérieux moet worden genomen of niet. Anderzijds maakte Brouwn met dit soort obsessief meet- en telwerk de succesvolle en unieke overstap van Fluxus naar conceptuele kunst (Marc Goethals).

In 1970 toonde het Stedelijk Museum in Schiedam werken die bestonden uit twee parallelle lijnen van verschillende lengte. De lijnen liepen op de vloer vijftig centimeter uit elkaar in de richting van verschillende steden. Het publiek kon tussen de lijnen enkele meters in de richting van verschillende steden lopen (walk 6 m in the direction of Tokyo; walk 11 m in the direction of Rangoon, enz.) Het betreffende kunstenaarsboek die als catalogus is uitgegeven is La Paz, Schiedam, 1970).


In het kunstenaarsboek 100 this-way-Brouwn problems for computer IBM 360 model 95 (Verlag Gebr. König Koln/New York z.j.), toont op honderd bladzijden honderd keer dezelfde vraag aan een computer, telkens met een kleine variant: 'show brouwn the way from each point on a circle with x as centre and a radius of 1 angström to all other points'. 1 angström = 0,00000001 cm. Na elke bladzijde word de radius met 1 angström verlengd (Marc Goethals).

omslag en fragmenten uit: Steps

In 1971 vertrok Brouwn vanuit Nederland op reis naar Noord-Afrika via België, Frankrijk, Spanje, Marokko en Algerije, en terug via dezelfde route. In elk land telde hij onderweg elke dag nauwkeurig het totaal aantal van zijn stappen. 'Van 18 maart tot 18 april 1971 bepaalde ik elke dag mijn totaal aantal voetstappen door middel van een handteller. In deze periode bezocht ik een aantal landen waar ik nog nooit eerder was geweest. De voetstappen daar waren dus mijn eerste voetstappen in die landen'. Een project in het Stedelijk Museum, Amsterdam. Het betreffende kunstenaarsboek die als catalogus is uitgegeven is Steps, Amsterdam, 1971).

Het kunstenaarsboek 100.000 mm. Brussel Gallery MTL 1975 (oplage 250) is een vierkant, wit boekje (15,5 x 16 cm.) met op alle honderd bladzijden 10 verticale lijnen van 100 mm. lang. Het boekje bevat dus in totaal 1.000 lijnen van 10 mm = 1000.000 mm. Dit vierkant, wit boekformaat gebruikt Stanley Brouwn meer dan dertig jaar later nog steeds voor zijn kunstenaarsboeken.

In het kunstenaarsboek whitechapel art gallery (uitgave met een oplage van 1.000 n.a.v. een tentoonstelling van de kunstenaar in deze gallery in Londen in 1977) staat op elke bladzijde in het midden een steeds veranderende formule waarin 1000 mm. voorkomt. Bijvoorbeeld: 1000 mm. + 879 mm. (1000 mm. l : b), 1000 mm. + 880 mm. (1000 mm. l : c), enz., enz.

Het van Abbemuseum in Eindhoven liet bij de tentoonstelling van Brouwn in 1976 twee publicaties het licht zien. De ene was een catalogus die als kunstenaarsboek Zonder titel (oplage 1.000) is uitgegeven, die echter meer een tentoonstelling op zichzelf vormde, omdat zij zonder voorwoord of inleiding uitsluitend bestaat uit een exacte omschrijving door Brouwn van alle geexposeerde werken. De andere was het kunstenaarsboek getiteld: 1m 1 step (oplage 500). Van de 16 pagina's zijn er twee bedrukt: op het ene blad is aan de rand een lijn van 1 meter gedrukt, op het andere een lijn met de lengte van één stap.

In het kunstenaarsboek one distance (Eindhoven Van Abbemuseum 1981) zijn 16 pagina's bedrukt met verticale lijntjes, die allemaal op dezelfde afstand van elkaar staan (steeds 10 lijntjes). De laatste bladzijde wijkt af. Hierop staan 6 verticale lijnen en 1 klein stukje van de 7de lijn (oplage: 1.000).

Stanley Brouwn '1001 stappen' (originele bijdrage in Museumjournaal 1971 serie 16/3 in kader van Sonsbeek 71)