Het fluxusboek van Roland Topor

   

Voorkant omslag Souvenir met bandrol

Fragment Souvenir

Fragment Souvenir

Fragment Souvenir

Fragment Souvenir

Achterkant omslag Souvenir zonder bandrol

Roland Topor was een Franse tekenaar, schilder, schrijver en filmmaker, die bekend stond om het surrealistische karakter van zijn werk. Schreef toneelstukken, boeken en korte verhalen. Met zijn bizarre tekeningen, schilderijen en litho's probeert hij de angst voor de dood te verdrijven. In de jaren zestig kwam Topor in contact met de Fluxus-beweging. Dit was een los georganiseerde groep van kunstenaars die zich door middel van 'levende kunst', vooral happenings, wilden afzetten tegen de artistieke traditie. Ze dreven de spot met de professionele kunstbeoefening en met de bourgeoismentaliteit.

In 1967 maakte Topor samen met Robert Filliou en Daniel Spoerri fluxus ansichtkaarten. Ook heeft Topor een bijdrage geleverd aan de uitgave "Fluxus, the Most Radical and Experimental Art Movement of the Sixties" van Harry Ruhé (Amsterdam Galerie A 1979). In 1975 was in het Stedelijk Museum Amsterdam een tentoonstelling van Topor. Voor de betreffende catalogus heeft Topor een LP 33 RPM ontworpen (Panic – The Golden Years cat. nr. SM 590 met (foto) bijlagen oplage 500).

Een prachtig kunstenaarsboek van Topor is Souvenir (Thomas Rap Amsterdam 1972). Hierin heeft Topor alle zinnen doorgekrast, waardoor het "fluxus" boek onleesbaar is geworden en daarmee onverkoopbaar. Fluxus ageerde tegen het kunstobject dat alleen maar bestaat om verkocht te worden en om de kunstenaar in zijn levensonderhoud te laten voorzien.

In 1971 stond uitgever Jaco Groot in een Parijs café te praten met de kunstenaar Roland Topor. Het gesprek ging over onleesbare boeken. 'Ik heb zo'n boek gemaakt,' zei Topor, 'morgen, zelfde tijd, zelfde café, breng ik het mee.' Toen Groot het boekje de volgende dag zag, zei hij tot Topors stomme verbazing: 'Dat gaan we uitgeven!' Het boek verscheen bij uitgeverij Thomas Rap, in 1975 gevolgd door een tweede druk bij Uitgeverij De Harmonie. Topor werd door Adriaan van Dis geïnterviewd in diens boekenprogramma. Van Dis overhandigde Topor het onleesbare boek en vroeg hem een stukje voor te lezen. Topor, hierop onvoorbereid, sloeg spontaan een hand voor zijn mond en begon mompelend en onverstaanbaar voor te lezen. Uitgever Groot is de enige ter wereld die weet welke tekst door Topor onleesbaar werd gemaakt (bron: bieslog.vpro.nl).

Tulips

'Tulips' is een film van regisseur en fotograaf Wim van der Linden, die bekend werd als als een van de makers van het legendarische VPRO-programma 'Hoepla' uit 1967. Willem de Ridder en Van der Linden richtten het Dodgers Syndicate op als productie maatschappij van de Sad Movies, korte speelfilms. Sinds 1966 maakt Wim T. Schippers ook deel hiervan uit. De naam Sad Movies is ontleend aan een in die tijd veel gedraaid grammafoonplaatje: "Sad movies always make me cry". "Tulips" is één van de vier geproduceerde films. De film toont in één vrijwel roerloze camera-instelling een truttig jaren-60-interieur. Men ziet een dressoir met een vaas tulpen erop. Aanzwellende, gedragen muziek begeleidt de camera wanneer deze langzaam op onze ‘nationale bloem’ inzoomt. In de zorgvuldig opgebouwde enscenering is het als een mokerslag wanneer één bloemblaadje plotseling loslaat en valt. Vervolgens trekt de camera zich bescheiden terug. Het scenario voor deze film werd geschreven door Wim T.Schippers.

Het beeld van "Tulips" is overwegend statisch en daardoor doet het procédé wel wat denken aan Warhol's "Empire" (1964), een acht uur durende opname van het Empire State Building. Maar Warhol beperkt zich tot een zakelijke weergave van een situatie, terwijl "Tulips" een verhaal vertelt.

Dit alles is vastgelegd in een prachtig kunstenaarsboek Tulips, uitgegeven door Thomas Rap Amsterdam, 1966: A sad movie by Wim van der Linden, screenplay by Wim T.Schippers (en voor deze uitgave vervaardige tekst), produced by Vittorio Ossefogva and Gino Posar. Oplage 500 en gesigneerd door een comité van aanbeveling: Wim van der Linden, Wim T. Schippers, Vittorio Ossefogva, Gino Posar, Gilbert E'Bien, Sid Vitalis,Wim Wandel / Willem de Zeeuw, Miquette de Glas/Althoff en voor Claus Meubel Toonzalen, Lumo-Zet, Augustin+Schoonman, Thomas Rap. Maja Alexander, Sonja Bakker, Yoka Beretty, Caroline Euwe, Betty van Garrel, Ada Kok, Maja Krans, Ide de Leeuw / van Rees, Elisabeth van Loo, Melita W/S. Dit boekje is dus nog in hetzelfde jaar verschenen waarin stills uit "Tulips" zijn gecombineerd met poetische teksten van Schippers ("Dat het aanschouwen van deze tulpen ons die schoonheid moge leren kennen, ...").