Het Art Information Centre van Peter van Beveren

d'Armagnac (bijdrage: Art Information Festival
performance uitgevoerd in De Appel Amsterdam)

Gerrit Dekker (bijdrage: Art Information Festival
performance uitgevoerd in De Appel Amsterdam)

John Liggins (bijdrage: Art Information Festival)

Ulay (bijdrage: Art Information Festival)

De kunstenaar en verzamelaar Peter van Beveren heeft in kader van het Art Information Festival (uitgave: Gemeentelijke Culturele Dienst Middelburg) te Middelburg in september 1975 een catalogus samengesteld met bijdragen van o.a. Van Amen, d'Armagnac, Anna Banana, Barry, Beuys, Broodthaers, Brouwn, Bulthuis, Gerrit Dekker, Feldmann, Filliou, Friedman, Gudmundsson, Marten Hendriks, Ko de Jonge, Kocman, Ulay, Liggins, Marroquin, Michals, Pieter Mol, Nahl Nucha, Rainer, Roth, Ruppersberg, Schumans, Sleeuwenhoek, De Smet, Ulrichs, Urban, Valoch, Hans de Vries en Weiner). Deze uitgave kan als een kunstenaarsboek worden beschouwd. Tentoongesteld werd de verzameling van het Kunstinformatiecentrum Middelburg. Dit centrum was opgezet door Van Beveren. Dit informatiecentrum bevat documentatie over meer dan tienduizend binnen- en vooral buitenlandse kunstenaars in de vorm van niet alleen drukwerk en foto's, maar ook grafiek, kleine objecten en collages. "Er bestaat voor mij geen enkel verschil tussen het maken van beeldend werk in de vorm van tekeningen of schilderijen en het schrijven van dossierkaarten, het brieven schrijven naar kunstenaars, enzovoort. Kortom het hele Art Information Centre... De verzameling van het Kunstinformatiecentrum is voor het grootste gedeelte gericht op ontvangst per post. Daardoor bestaat deze tentoonstelling voor het overgrote deel uit werk, wat per post door kunstenaars naar het informatiecentrum verstuurd is met de nadruk op de post als medium".

Voor Van Beveren zelf heeft dit verzamelen van alles wat de door hem aangeschreven kunstenaars en galeries willen afstaan min of meer vanzelfsprekend nieuwe aktiviteiten tot gevolg gehad. Het versieren van enveloppen met gestempelde teksten die gedachten of gevoelens uitdrukken ("How to express emotion in a rubber stamp"), is evenals het in lange rijen opplakken van postzegels en van plakkers met al of niet ter zake doende teksten ("Special delivery"), een speelse onderstreping van deze kreativiteit. Mail art, want onder die noemer vallen deze activiteiten, is een onaanzienlijke kunst, wegwerpkunst misschien, maar is als andere kunsten een vorm van uitdrukking en het zoeken van kontakt middels tekst en beeld. Essentieel onderdeel van deze postale kunst is het stempel, de gestempelde tekst (uit: catalogus Art Information Festival 1975).



J.H. Kocman (bijdrage Art Information Festival: op verzoek
van de kunstenaar behalve "keep me in touch"
geen verdere informatie of afbeeldingen)

Ooit gestart als "orthodox" kunstenaar, d.w.z. als maker van op het pop-realisme geënte tekeningen, is Van Beveren wel ver verwijderd geraakt van dit beginpunt. Schrijven, organiseren, verzamelen, inventariseren, stempelen en plakken kwamen in de plaats van het tekenen. Maar kunstenaar is hij gebleven. Hij verricht zijn aktiviteiten vanuit de mentaliteit van een kunstenaar. Weerklank en ijdelheid, inventiviteit en gedrevenheid zijn ook nu nog de drijfveren en kenmerken van al zijn doen. Eind 1975 heeft Van Beveren samen met Jan Brand het kunstenaarsboek "Stempelboek = Book of stamps" (Brummense Uitgeverij van Luxe Werkjes Beuningen oplage 51 gen.) uitgegeven met originele stempel-afdrukken van een aantal internationale kunstenaars. Begin jaren negentig heeft Van Beveren in zijn tentoonstellingsruimte "The Archives" in Rotterdam ruim aandacht besteed aan nieuwe kunstenaarsboeken. Voor de tentoonstelling "Books by Artists" heeft Joseph Kosuth toen het affiche ontworpen. Een ander kunstenaarsboek, uitgegeven in 2003, was de uitgave "Beuys yn Fryslan" (Scriptum Art Schiedam oplage 330 gen. bestaande uit: 8 vellen, 5 kleurenafbeeldingen, 5 postkaarten, viltobject met zeefdruk), ter gelegenheid van de door Van Beveren georganiseerde Beuys tentoonstelling in het Museum Smallingerland in Drachten. Van Beveren heeft in 1993 een deel van zijn archief aan het Museum fur Moderne Kunst Weserburg in Bremen, Duitsland geschonken.



Omslag: The archives 1981

Een ander soortgelijke uitgave als "Art Information Festival" is: The archives : art information centre Peter van Beveren (uitgever: Provinciaal Museum Hasselt (B) 1981 oplage 500 gen.). Gemaakt n.a.v. gelijknamige tentoonstelling in Hasselt in 1981. Met originele bijdragen van 30 kunstenaars van onder andere: Van Amen, Andre, Beuys, Boezem, Boltanski, Buren, Cardena, Christo, Engels, Eijkelboom, Gerritsen, Gubbels, Gijzen, Higgins, Rainer, Roth, De Smet, Ulrichs, Vautier en Vostell.

"During the preparation for my exhibition The Archives, the idea originated to publish an artist book instead of a catalogue. Thirty artists were invited to design one page, specially for this book. Some sent five-hundred works, others sent an idea which has been executed in every book. I do appreciate the participation of all the artists. They made this book a unique document and work of art. It is fixing an era that is subject to rapid changes. It is making the aura of a unique work of art relative; it is representing the character of my archives. The artists participating in this book have been important for the development of my archives during the latest ten years and they have been chosen because of the personal affinity to their work".



Arnulf Rainer (bijdrage: The archives)

Kunst per post : mail art

G.J. de Rook (omslag Mail art : kunst per post)

Mail art is de term voor kunstwerken die vanaf het begin jaren zestig (Ray Johnson 1962 en fluxuskunstenaars) wereldwijd per post worden verzonden. Mail art kunstenaars sturen elkaar ansichtkaarten, brieven, fotokopieen, telegrammen, faxen, collages, tekeningen, kunstenaarsboeken, tijdschriften, foto's, objecten, cassettes, dia's en videobanden. Meestal worden elementen van het frankerings- of verzendingsproces geintegreerd in het kunstwerk: ook zelfgemaakte postzegels en stempels behoren tot de mail art. Naast de post wordt voor verzending ook gebruik gemaakt van de telefoon, telex, fax of modem. De beoefenaars van mail art beklemtonen vooral het collectief-communicatieve en alternatieve karakter. Mail art zou a-commercieel en multi-cultureel zijn en geen 'voorgeschreven' esthetiek en selectiecommissies kennen; iedereen kan dus deelnemen aan mail art. Mail art is ontstaan als reactie op de gangbare overtuiging dat 'kunst alleen te koop is door mensen met kapitaal' en 'kunst alleen kan worden tentoongesteld in musea of galerijen'. Een mail-artist mijdt de officiële kunstwereld en regelt alles zelf. Ideeën zoals 'Iedereen kan een kunstenaar zijn' en 'kunst moet door iedereen kunnen beoefend worden' vormen de basis van deze postkunst (uit: Kunst van nu 1995).

herman de vries (uit: Mail art : kunst per post)

'Postale kunst is geen kunst. Tenminste niet wat de mensen als kunst beschouwen. Er zijn geen speciale vaardigheden voor nodig, noch zijn de kunstenaars die het maken intelligenter of gevoeliger dan andere mensen. Om postale kunst te maken heeft men niets nodig en men produceert ook niets, dat wil zeggen er worden geen kunstwerken als objecten geproduceerd. Het maximale resultaat ervan is zoiets als kunstgevoeligheid. De werken die u op deze tentoonstelling kunst zien hebben geen artistieke waarde op zich: ze zijn tot in het oneindige herhaalbaar en alle resultaten zijn even goed. Het is de gedachte achter de werken die ze belangrijk maakt (ze zijn overblijfsels van de gedachten/akties erachter: het idee heeft dit resultaat nodig als de 'voltrekking' ervan). Het is deze 'mentaliteit voor kunst' die de belangrijkste boodschap van postale kunst is' (uit: kunstenaarsboek Mail art : kunst per post van G.J. De Rook. Uitgave bij de gelijknamige tentoonstelling in 1977).

Fragmenten uit: Mail art : kunst per post

'Mail-Art is niet beperkt tot de officiële postale systemen. Brieven in flessen, brieven aan gasballons of in ruimtevaartuigen bestemd voor andere werelden; schrijven in de lucht met uitlaatrook van vliegtuigen; uitzending van boodschappen tussen Afrikaanse stammen met tamtam of telegrafie; het zijn allemaal weer andere soorten van correspondentie, die op verschillende wijze worden toegepast. Het 'specifieke' gebruik van deze media is wellicht bepaald door de wijze waarop ze worden toegepast. Dit is wat Mail-Art zijn eigen karakter geeft' (Guy Bleus).

Pier van Dijk (fragmenten uit: 'a white sheet of paper,
internationaal mail-art project van Pier van Dijk 1982)

Mail art is nauwelijks opgenomen in het reguliere expositiecircuit, maar kent niettemin een zeer bloeiend bestaan met vele beoefenaars. De meesten van hen zijn onbekend buiten de kring van de deelnemers zelf, met uitzondering van Guy Bleus - die tevens een omvangrijk mail art-archief beheert -, Luc Fierens - die vanaf 1987 wordt gezien binnen Vlaanderen als de gangmaker sinds Paul de Vree van de visuele poëzie -, Ko de Jonge - curator van het mail art project wALLofsmALLart en organisator ARTisSTARTplus (archief met kunstenaarsboekjes), Pier van Dijk/Robert Joseph en Rod Summers. Ook Bas Jan Ader, Sjoerd Buisman, Jan Dibbets, Ad Gerritsen en vele anderen verzenden vanaf de tweede helft van de jaren zestig kunstwerken per post. Vaak zijn dit aankondigingen van tentoonstellingen. Veel voorbeelden zijn te zien op Collectie Gelderland. Een actuele lijst met kunstenaars is te raadplegen op Mail Artists Index.

In Mail Art is de code 'wat je verstuurt wordt eigendom van de ontvanger'. De ontvanger van Mail Art voelt wel de verplichting iets terug te sturen. De producten worden niet verkocht aan particulieren. Er worden archieven aangelegd en opgebouwd zowel bij de Mail Art kunstenaar als bij culturele centra en musea. Ook het Van Abbemuseum heeft een archief met daarin een omvangrijke collectie Mail Art werken en kunstenaarsboeken: The Mail Art project.

Carrión stond bekend om zijn voortdurende activiteiten in diverse landen om aandacht te genereren voor het belang van kunstenaarsboeken en ook mail art. Vele ansichtkaarten die werden uitgewisseld met andere kunstenaars over de gehele wereld archiveerde hij als het aankwam per post. Een aantal hiervan is opgenomen in de verzameling van F.A. Bernett Books en is te raadplegen op Postcards from the Edge.

Uitgeverij Stempelplaats in Amsterdam gaf van 1978-1980 een tijdschrift over mail art projects uit: 'Rubber : maandelijks informatie bulletin over stempelwerk'. Deze zijn samengesteld door Aart van Barneveld. Binnen deze uitgave heeft Ulises Carrión twee nummers uitgebracht over mail art projects: a mail artproject: artists postage-stamps and cancellations stamps (vol.2 number 8, august 1978) en six mailart projects met Ulises Carriòn, ned.; Leonhard Frank Duch, Brasil; Johan van Geluwe, Belgium; Ko de Jonge, Ned.; Herman Gruber, Austria; Pawel Petasz, Poland; Robert Rehfeld, DDR (vol. 3 number 7/9, july/sept. 1980)

Een ander uitgave van uitgeverij Stempelplaats is Six mail art projects = zes post-kunst projecten uit 1980. Een catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling in Amsterdam, Stempelplaats, juli 1980 (Rubber : maandelijks informatie bulletin over stempelwerk = a monthly bulletin of rubberstampwork Vol. 3, no. 7-9, juli-september 1980 Oplage 500). De foto's zijn gemaakt door John Liggens. 6 Projecten van 6 verschillende kunstenaars: Herman Gruber, Ulises Carrion, Paul Petasz I, Leonhard Frank Duch, Robert Rehfeldt en Ko de Jonge/Johan van Geluwe. Het communicatieproces is een formeel en onmisbaar bestanddeel van de kunstwerken.

Rod Summers (fragmenten uit: mail Project: Klaus Groh)

Een ander prachtig voorbeeld is het mail art project van Rod Summers. Dit is vastgelegd in het kunstenaarsboek mail Project (VEC Jan van Eyck Academie Maastricht 1974). In dit boek zet Summers zijn bedoelingen en redenen uiteen in een introductie: 'This mail project was begun in a rush of frustation. It became apparent that several pieces of mail despatched to me had become lost in transit, they included a desk diary sent from Wales, a cine film sent from England and a book from The I.A.C. in Germany. The manuscript of a book sent to the I.A.C. failed to arrive there, when I compleined at the Post Office I was informed that I should hire a postbox. I sent a numbered card and self adressed envelope to twentyfive people, selected either because of a normal correspondance or for geographical location. As an investigation into the mailing system the project results are vague. Those same results are more informative when taken in the context of human relationships.

G.J. de Rook en de stempelkunst

Omslag stempelkunst=stamp-art
Koos van Duinen

G.J. De Rook
(uit: stempelkunst=stamp-art)

Peter van Beveren
(uit: stempelkunst=stamp-art)
  

Gerrit Jan de Rook is kunstcriticus en freelance tentoonstellingsmaker. Daarnaast is hij actief als beeldend kunstenaar. In de periode 1973-1976 organiseerde hij een twintigtal exposities van visuele poëzie en mail-art in Nederland en België en vervaardigde hiervoor soms de catalogi die als kunstenaarsboeken kunnen worden beschouwd. Van 1975 tot 1977 hield hij zich vooral bezig met kunstenaarsboeken, stempelkunst en mail art, zoals Stempelkunst = stamp-art (Utrecht ca. 1976), Visuele poëzie (Amsterdam De Nederlandse Kunststichting ca. 1976), Mail art : kunst per post (uitgever s.l. 1977). Stamparttaal, Daylight Press Amsterdam 1976 (Published on the occasion of the Stamp Art Show held at Other Books and so, Amsterdam from april 27 to may 15,1976).
Het kunstenaarsboek (stempelkunst=stamp-art, exp/press Utrecht) zit vol met kunststempels van nationale- en internationale kunstenaars. Met originele bijdragen van Andre Tót (Hongarije), H.R. Huber (Zwitserland en de Nederlander Koos van Duinen (omslag). "Kunststempels hebben duidelijk een internationaal karakter (met Engels als voertaal) en sluiten aan bij het internationale postale kunstenaarsuitwisselingscircuit. Een vrij groot aantal kunstenaars menen op dit moment hun ideeën het best weer te kunnen geven via stempels. Stempels zijn relatief goedkoop en nemen weinig plaats in. Ze kunnen in een vrijwel onbeperkte oplage afgedrukt worden en zijn makkelijk te verspreiden. Stempelkunst is een kunst van 'het heft in eigen handen nemen', van 'zelf je eigen dingen drukken' en werkt zo anti-vervreemdend".

De volgende kunstenaars hebben zich in Nederland met stempelkunst bezig gehouden: Bart Boumans, Ulises Carrión, Pier van Dijk en Robert Joseph, Piet Franzen, Wendela Gevers Deynoot, Michael Gibbs, Claudio Goulart, Hetty Huisman, Franz Immoos, Ko de Jonge, Raoul Marroquin, Jo Molenaar en Rolph Weyburg, Marius Quee, Cees de Rooy, Dik Walraven, Ulay, Ad Gerritsen, Herman de Vries, Peter van Beveren, Ben Sleeuwenhoek, Marten Hendriks.

Vooral Galerie Stempelplaats in Amsterdam met galeriehouder Aart van Barneveld heeft de distributie van stempelkunst in Nederland verzorgd. Hij heeft ook kunstenaarsboeken (o.a. Johan Cornelissen en Hetty Huisman) en in 1978 en 1979 (volume 1 en 2) en 1980 (volume 3) een maandelijks tijdschrift (Rubber Stamp Publications) over stempelkunst uitgegeven. Ook is er een relatie met mail-art, omdat veel enveloppen en kaarten worden voorzien van stempels en beide media hebben een relatief goedkope productiewijze en het in eigen hand nemen van de productie en distributie van kunstwerken gemeen.
 

Ad Gerritsen
(uit: stempelkunst=stamp-art)